Podczas Forum Bezpieczeństwa, które odbyło się 26 i 27 maja w Łodzi, eksperci alarmowali o rosnącej szarej strefie wyrobów tytoniowych i coraz bardziej wyrafinowanych metodach prania pieniędzy. Jednocześnie przestrzegali przed ingerencjami informacyjnymi, które osłabiają zaufanie do państwa. Straty budżetu z tytułu nielegalnego handlu papierosami sięgają 7 mld złotych, a kryptoaktywa stają się nowym kanałem dla przestępców.
Nielegalny rynek tytoniowy i gigantyczne straty
Adrian Jabłoński, dyrektor ds. korporacyjnych i komunikacji JTI Polska, wskazał, że po zmianach w polityce akcyzowej legalna sprzedaż papierosów spadła o ok. 15 proc., a szara strefa gwałtownie urosła.
„Z rynku wyparowało 350 mln paczek papierosów, a każda jest opodatkowana na poziomie 20 złotych. Łatwo policzyć, że dla budżetu państwa straty to ok. 7 mld złotych”
– stwierdził Jabłoński.
Zbigniew Stawicki, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów i zastępca szefa Krajowej Administracji Skarbowej, zwrócił uwagę na skalę wykrytych nieprawidłowości. W tym roku służby ujawniły już 180 mln sztuk nielegalnych papierosów – tyle, ile w całym poprzednim roku. Zastrzegł jednak, że dane te wymagają ostrożnej interpretacji ze względu na pojedyncze duże przechwyty.
Paweł Pik, Prokurator Regionalny w Gdańsku, uzupełnił, że rośnie zarówno przemyt przez porty morskie, jak i nielegalna produkcja w Polsce.
„Proszę sobie wyobrazić, że nielegalna fabryka papierosów zaczyna przynosić zyski już po miesiącu funkcjonowania”
– podkreślił. Takie fabryki zakładają transgraniczne grupy przestępcze, które następnie starają się zalegalizować zyski za pomocą kryptoaktywów.
„Kryptowaluty stały się dziś kanałem służącym do prania pieniędzy (…) Istnieją mechanizmy pozwalające całkowicie ukryć źródła ich pochodzenia”
– dodał prokurator.
Kryptowaluty na celowniku państwa
Wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha przyznał, że kryptoaktywa to obszar wymagający pilnych zmian prawnych i lepszej współpracy instytucji.
„Sfera przestępczości gospodarczej jest dziś wyzwaniem niezwykle interdyscyplinarnym i interinstytucjonalnym”
– ocenił. Rząd pracuje nad rozwiązaniami dotyczącymi m.in. zabezpieczania mienia pochodzącego z przestępstw i nadzoru nad kryptoaktywami.
Stawicki podkreślił, że administracja skarbowa zmienia filozofię kontroli – teraz koncentruje się na ryzyku celowych oszustw, a nie na drobnych błędach przedsiębiorców.
„To nie kontrole ani kary zasilają budżet, tylko dobrowolne wpłaty podatników”
– powiedział. Zaznaczył, że potrzebna jest wykwalifikowana kadra zdolna do analizy agresywnej optymalizacji podatkowej i skomplikowanych struktur przestępczych.
Koniec iluzji o bezpieczeństwie – czas odbudowy odporności
Gen. bryg. Krzysztof Bondaryk, dyrektor Departamentu Bezpieczeństwa i Spraw Obronnych MSWiA, mówił o erozji modelu państwa budowanego po zimnej wojnie.
„Niestety wygląda na to, że historia nam wróciła. Z całą brutalnością, z całą nierównowagą i ze stałym naciskiem oraz niepewnością”
– stwierdził, nawiązując do wojny na Ukrainie i niestabilności sojuszy. Były szef ABW podkreślił, że Polska musi inwestować we własne zdolności obronne i technologie oparte o polski przemysł.
„Sojusznicy pomagają tym, którzy potrafią sami sobie pomóc. (…) Mogą nam zrobić wszystko, czego nie potrafimy im zabronić”
– dodał.
Drugiego dnia forum Givi Gigitashvili z Atlantic Council’s Digital Forensic Research Lab ostrzegał przed podatnością procesów wyborczych na zagraniczne ingerencje.
„Tego rodzaju ingerencje stały się tańsze, łatwiejsze do przeprowadzenia i trudniejsze do wykrycia”
– mówił. Takie operacje wykorzystują m.in. podszywanie się pod lokalne media, przejmowanie kont polityków i ataki DDoS, by pogłębiać chaos i polaryzację. Skuteczna obrona wymaga szybkiej współpracy instytucji publicznych, mediów i platform cyfrowych.
Z dyskusji w Łodzi płynie wniosek: państwo musi jednocześnie wzmacniać odporność instytucji, odbudowywać zdolności reagowania i skuteczniej odpowiadać na zagrożenia hybrydowe. Bezpieczeństwo zależy od sprawności całego systemu – od administracji i służb po biznes i partnerów międzynarodowych.
Organizatorami wydarzenia są Fundacja Forum Bezpieczeństwa, Stowarzyszenie Przeciwko Nadużyciom Gospodarczym AntiFraud oraz Międzynarodowy Instytut Społeczeństwa Obywatelskiego. Patronatami honorowymi objęli je m.in. Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Obrony Narodowej, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Cyfryzacji, Marszałek Województwa Łódzkiego Joanna Skrzydlewska i Prezydent Miasta Łodzi Hanna Zdanowska.