Policyjni eksperci z Laboratorium Kryminalistycznego KWP w Poznaniu 5 sierpnia 2025 roku rozpoczęli badania murów Fortu VII. Celem projektu jest identyfikacja nieznanych z imienia i nazwiska ofiar pierwszego niemieckiego obozu koncentracyjnego na terenach okupowanej Polski. Prace realizowane są wspólnie z pracownikami Muzeum Martyrologii Wielkopolan.
Pierwszy obóz koncentracyjny na terenie okupowanej Polski
W dawnym pruskim forcie, 10 października 1939 roku, powstał pierwszy obóz koncentracyjny na okupowanych ziemiach polskich. Był ośrodkiem eksterminacji polskich elit. Historycy szacują, że do kwietnia 1944 roku przez obóz przeszło około 40 tysięcy osób, a życie straciło od kilku do kilkunastu tysięcy więźniów. Pod koniec wojny Niemcy skrzętnie zniszczyli dokumentację obozową, co uniemożliwiło ustalenie nazwisk większości osadzonych.
Muzeum Martyrologii Wielkopolan informuje, że tuż po wojnie znanych było około 500 nazwisk, zachowanych w niemieckich urzędach stanu cywilnego. Dziś muzeum dysponuje nazwiskami około pięciu tysięcy więźniów. Nowe dane udało się ustalić między innymi dzięki pocztówkom wysyłanym przez więźniów do rodzin. Większość z nich została przekazana, kiedy żyli jeszcze byli więźniowie obozu oraz naoczni świadkowie tych tragicznych wydarzeń.
Badania murów Fortu VII metodami kryminalistycznymi
Zdeterminowani muzealnicy, pozbawieni dostępu do archiwów, zaczęli szukać informacji na murach cel. Decyzję o systematycznym badaniu napisów pozostawionych na ścianach podjęto w 2025 roku. Wcześniej fragmentaryczne analizy inskrypcji prowadzono w ostatnich dekadach XX wieku i po 2000 roku. W ubiegłym roku pracownicy muzeum postanowili przebadać każdą celę bardzo szczegółowo. W efekcie ustalono 1400 cegieł z wyrytymi lub naniesionymi napisami. Inskrypcje z 300 cegieł będzie można odczytać bez dodatkowych metod badawczych. Pozostałe są bardzo słabo widoczne i wymagają specjalistycznych technik.
Do współpracy zostali zaproszeni eksperci z Laboratorium Kryminalistycznego KWP w Poznaniu. Przed rozpoczęciem prac, 5 sierpnia, policjanci kilkakrotnie odwiedzili Fort VII, przeprowadzając rekonesans i dokumentację fotograficzną. Ocenili skalę przedsięwzięcia, stan zachowania inskrypcji i przygotowali metodologię badań, która ze względu na charakter obiektu musi być bezinwazyjna. Eksperci zdecydowali, że w pierwszej kolejności badania obejmą wykonanie specjalistycznej fotografii w świetle widzianym, a także w ultrafiolecie i podczerwieni. Policjanci będą porównywać również podpisy pozostawione na murach z próbkami pisma odręcznego, które w przeszłości dostarczyły rodziny więźniów.
1400 cegieł z inskrypcjami do przebadania
Osoby zaangażowane w realizację projektu liczą na to, że badania pomieszczeń fortu pozwolą na odnalezienie wiadomości, listów czy fragmentów przedmiotów ukrytych przez więźniów między cegłami lub w spoinach murów. Do tego zostanie wykorzystany specjalny endoskop kryminalistyczny. Policyjni eksperci nie wykluczają również wykorzystania skanera 3D, który kilka lat temu zrewolucjonizował technikę oględzin miejsca zdarzenia. Przewiduje się, że prace nad badaniem murów Fortu VII mogą potrwać nawet kilka lat.
Policjanci zaangażowani do udziału w projekcie traktują go jako duże wyzwanie. Podkreślają, że dla nich, z warsztatowego punktu widzenia, badanie pomieszczeń fortu niczym nie różni się od badania każdego innego miejsca zbrodni. Liczy się najmniejszy szczegół, a każdy ślad, w tym przypadku obecności więźniów, ma ogromne znaczenie. Mają jednocześnie przekonanie, że w wymiarze historycznym uczestniczą w bardzo wyjątkowym i ważnym przedsięwzięciu, ponieważ każde kolejne ustalone nazwisko to nie tylko poszerzenie wiedzy historycznej, ale przede wszystkim przywrócenie pamięci ofiarom nazistowskich okupantów.
Najczęstsze pytania
Dlaczego policyjni eksperci badają mury Fortu VII w Poznaniu?
Eksperci z Laboratorium Kryminalistycznego KWP w Poznaniu wspierają Muzeum Martyrologii Wielkopolan w odczytywaniu słabo widocznych inskrypcji pozostawionych przez więźniów na cegłach. Celem jest identyfikacja ofiar i przywrócenie pamięci o nich.
Jakie metody stosują eksperci podczas badań Fortu VII?
Policjanci wykorzystują specjalistyczną fotografię w świetle widzianym, ultrafiolecie i podczerwieni. Porównują też podpisy z murami z próbkami pisma odręcznego od rodzin więźniów. Planują użycie endoskopu kryminalistycznego i rozważają zastosowanie skanera 3D.
Jak długo potrwają badania murów Fortu VII w Poznaniu?
Przewiduje się, że prace nad badaniem murów Fortu VII, rozpoczęte 5 sierpnia 2025 roku, mogą potrwać nawet kilka lat. Przedmiotem szczegółowych analiz jest 1400 cegieł z wyrytymi lub naniesionymi napisami.
Treść ma charakter informacyjny - godziny, ceny i terminy mogą ulec zmianie po publikacji. Przed podjęciem decyzji zweryfikuj dane u źródła. Dowiedz się więcej.