Pomniki w Poznaniu przypominają o najważniejszych wydarzeniach i postaciach związanych z historią miasta. Wśród nich znajdują się Poznańskie Krzyże, Pomnik Powstańców Wielkopolskich, monument Adama Mickiewicza i figura Starego Marycha. Sprawdź, gdzie stoją najbardziej znane pomniki Poznania, kiedy powstały i co symbolizują.
Pomnik Poznańskiego Czerwca 1956. Dwa krzyże na placu Mickiewicza
Pomnik Poznańskiego Czerwca 1956, nazywany powszechnie Poznańskimi Krzyżami, jest jednym z najważniejszych symboli miasta. Znajduje się na placu Adama Mickiewicza, w pobliżu Zamku Cesarskiego i budynków Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Monument upamiętnia robotniczy protest z 28 czerwca 1956 roku, kiedy pracownicy poznańskich zakładów przemysłowych wyszli na ulice, domagając się poprawy warunków życia, wolności i poszanowania swoich praw. Demonstracja została brutalnie stłumiona przez wojsko i aparat bezpieczeństwa. Według ustaleń Instytutu Pamięci Narodowej zginęło co najmniej 58 osób, a setki zostały ranne. Wydarzenia te zapisały się w historii jako jeden z pierwszych wielkich protestów społecznych przeciwko komunistycznej władzy w powojennej Polsce.
Pomnik odsłonięto 28 czerwca 1981 roku, w 25. rocznicę protestów, z inicjatywy środowisk związanych z Solidarnością. Autorem projektu był Adam Graczyk. Monument składa się z dwóch wysokich krzyży połączonych elementami przypominającymi więzy oraz stylizowanej głowy orła. Na krzyżach umieszczono daty ważnych wystąpień i protestów społecznych w Polsce. Budowa była możliwa dzięki ogromnemu zaangażowaniu mieszkańców, pracowników poznańskich zakładów i społeczników. Poznańskie Krzyże pozostają miejscem oficjalnych uroczystości rocznicowych, składania kwiatów i spotkań poświęconych historii najnowszej. Szczególnie ważnym dniem jest 28 czerwca, kiedy Poznań oddaje hołd ofiarom wydarzeń z 1956 roku.
Pomnik Adama Mickiewicza. Historia pierwszego pomnika wieszcza
Pomnik Adama Mickiewicza stoi na placu noszącym imię poety, naprzeciwko reprezentacyjnych budynków uniwersyteckich. Obecny monument odsłonięto 29 maja 1960 roku. Jego autorami byli Bazyli Wojtowicz i Czesław Woźniak. Rzeźba przedstawia stojącego poetę z książką, umieszczonego na wysokim kamiennym cokole. Sama figura ma około czterech metrów wysokości. Pomnik jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów placu i popularnym miejscem spotkań mieszkańców oraz studentów. W jego otoczeniu odbywają się uroczystości akademickie, wydarzenia kulturalne i demonstracje. Lokalizacja ma szczególne znaczenie, ponieważ w pobliżu znajdują się Collegium Minus i Aula Uniwersytecka, związane z działalnością Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Historia poznańskiego pomnika poety jest jednak znacznie dłuższa. Pierwszy publiczny pomnik Adama Mickiewicza na ziemiach polskich odsłonięto w Poznaniu 7 maja 1859 roku. Stał w ogrodzie przy kościele św. Marcina, a jego autorem był Władysław Oleszczyński. Monument powstał ze składek polskich mieszkańców miasta, dla których Mickiewicz był symbolem narodowej kultury i walki o zachowanie polskości pod zaborem pruskim. Na początku XX wieku pierwotną rzeźbę zastąpiono odlewem z brązu, ale pomnik został zniszczony podczas niemieckiej okupacji. Po wojnie zdecydowano o ustawieniu nowego monumentu w bardziej reprezentacyjnej części miasta. Dzisiaj obecny pomnik Mickiewicza i znajdujące się w pobliżu Poznańskie Krzyże tworzą dwa najważniejsze punkty historyczne placu.
Pomnik Powstańców Wielkopolskich. Monument zwycięskiego powstania
Pomnik Powstańców Wielkopolskich znajduje się przy skrzyżowaniu ulic Wierzbięcice i Królowej Jadwigi, na skraju parku Izabeli i Jarogniewa Drwęskich. Upamiętnia uczestników Powstania Wielkopolskiego 1918–1919, które rozpoczęło się 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu i doprowadziło do wyzwolenia znacznej części Wielkopolski spod niemieckiego panowania. Walki wybuchły dzień po przyjeździe Ignacego Jana Paderewskiego do Poznania. Jednymi z pierwszych poległych podczas starć w mieście byli Franciszek Ratajczak i Antoni Andrzejewski. Powstanie zakończyło się sukcesem, a jego uczestnicy odegrali ogromną rolę w przyłączeniu Wielkopolski do odrodzonego państwa polskiego. Monument przypomina zarówno o samych walkach, jak i o wcześniejszych pokoleniach mieszkańców regionu, które przez dziesięciolecia broniły polskiej tożsamości.
Pomnik odsłonięto 19 września 1965 roku, a jego twórcą był rzeźbiarz Alfred Wiśniewski. Konstrukcja składa się z granitowego obelisku o wysokości około 17 metrów oraz brązowej rzeźby przedstawiającej dwóch powstańców. Jeden z nich jest oficerem trzymającym szablę, drugi szeregowym żołnierzem z karabinem. Na monumentalnym obelisku znajdują się płaskorzeźby nawiązujące do walki Wielkopolan o zachowanie polskości, w tym do strajku dzieci wrzesińskich, wozu Drzymały i śmierci Franciszka Ratajczaka. Budowę poprzedziły wieloletnie dyskusje o formie pomnika i sposobie upamiętnienia powstania. Obecnie to jedno z najważniejszych miejsc obchodów rocznicy 27 grudnia, podczas których przedstawiciele władz, organizacji kombatanckich i mieszkańcy składają kwiaty.
Pomnik Armii Poznań. Pamięć o żołnierzach września 1939 roku
Pomnik Armii „Poznań” znajduje się u podnóża Wzgórza św. Wojciecha, w rejonie alei Niepodległości oraz ulic Kutrzeby i Księcia Józefa. Upamiętnia żołnierzy Armii „Poznań”, dowodzonej we wrześniu 1939 roku przez generała Tadeusza Kutrzebę. Formacja brała udział w wojnie obronnej Polski, a jej najważniejszym działaniem była bitwa nad Bzurą, największa bitwa kampanii wrześniowej. Monument wyróżnia się nowoczesną i symboliczną formą, odbiegającą od tradycyjnych pomników przedstawiających pojedyncze postacie. Jego kompozycja została zaprojektowana jako obraz nierównej walki polskich żołnierzy z przeważającymi siłami niemieckimi.
Pomnik odsłonięto 1 września 1982 roku, w 43. rocznicę wybuchu II wojny światowej. Autorami zrealizowanego projektu byli Anna Rodzińska-Iwiańska i Józef Iwiański. W konstrukcji można dostrzec smukłe, skierowane ku górze elementy symbolizujące polskie bagnety oraz cięższe bryły nawiązujące do siły niemieckiego wojska. Na ścianach pomnika umieszczono nazwy pól bitewnych, jednostek wojskowych i nazwiska wybranych poległych. W centralnej części znajduje się symbol Orderu Wojennego Virtuti Militari. Historia powstania monumentu była związana także z sytuacją polityczną PRL. Projekt wyłoniono w 1978 roku, ale jego realizacja przeciągała się ze względu na dyskusje dotyczące formy artystycznej. Dzisiaj pomnik stanowi ważne miejsce pamięci o polskich żołnierzach walczących w 1939 roku.
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i pomnik 15. Pułku Ułanów
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej znajduje się w parku Henryka Wieniawskiego, przy zbiegu alei Niepodległości i ulicy Libelta. Odsłonięto go 26 września 2007 roku jako upamiętnienie działalności polskich struktur konspiracyjnych w okresie niemieckiej i sowieckiej okupacji. Monument ma nietypową formę przestrzenną. Składa się między innymi z sześciu słupów pamięci, elementów metalowych, oszklonej krypty symbolizującej działalność podziemną oraz sylwetek orłów. Cała kompozycja nawiązuje do walki o niepodległość, poświęcenia i nadziei na odzyskanie wolności. Budowę sfinansowano między innymi dzięki zbiórkom społecznym oraz wsparciu samorządów. Przy pomniku odbywają się uroczystości związane z rocznicami wydarzeń II wojny światowej i działalnością Armii Krajowej.
W zupełnie innej części centrum, przy ulicy Ludgardy, stoi Pomnik 15. Pułku Ułanów Poznańskich. Monument znajduje się w pobliżu Muzeum Narodowego, klasztoru franciszkanów i Wzgórza Przemysła. Powstał w 1927 roku, aby upamiętnić żołnierzy pułku, którego tradycje sięgają Powstania Wielkopolskiego. Kompozycja przedstawia ułana na koniu walczącego z pokonanym przeciwnikiem, a jej forma nawiązuje do tradycyjnych przedstawień św. Jerzego. Projekt otoczenia przygotował Adam Ballenstaedt, natomiast autorem rzeźby był Mieczysław Lubelski. Monument został zniszczony przez Niemców w 1939 roku. Dopiero w 1982 roku odtworzono go na podstawie dawnych fotografii i dokumentacji. Pomnik jest ważnym świadectwem wojskowej historii Poznania oraz pamięci o żołnierzach nazywanych niegdyś „Dziećmi Poznania”.
Pomnik Starego Marycha i Studzienka Bamberki. Symbole poznańskiej tradycji
Nie wszystkie znane pomniki Poznania przypominają o wojnach i wydarzeniach politycznych. Jednym z najbardziej lubianych przez mieszkańców jest pomnik Starego Marycha, stojący przy ulicy Półwiejskiej, w pobliżu skrzyżowania ze Strzelecką. Przedstawia starszego mężczyznę z rowerem i teczką, ubranego w charakterystyczną czapkę i płaszcz. Stary Marych jest fikcyjną postacią stworzoną przez Juliusza Kubla na potrzeby radiowych słuchowisk „Blubry Starego Marycha”. Bohater posługiwał się gwarą poznańską i komentował codzienne życie mieszkańców miasta. Audycje czytał aktor Marian Pogasz, którego rysy twarzy wykorzystano przy tworzeniu rzeźby. Pomnik autorstwa Roberta Sobocińskiego odsłonięto 21 marca 2001 roku. Powstał w wyniku inicjatywy mieszkańców, którzy wybrali Starego Marycha w plebiscycie na postać zasługującą na własny pomnik.
Kolejnym symbolem lokalnej tożsamości jest Studzienka Bamberki, znajdująca się na Starym Rynku przy zachodniej ścianie ratusza. Powstała w 1915 roku jako publiczna studnia, wyposażona również w poidła dla zwierząt. Brązowa figura przedstawia kobietę w tradycyjnym stroju bamberskim, trzymającą konwie. Pomnik przypomina o osadnikach przybywających w XVIII wieku z okolic niemieckiego Bambergu do wsi położonych wokół Poznania. Osadnicy uczestniczyli w odbudowie terenów zniszczonych przez wojny i epidemie, a z czasem ich potomkowie stali się ważną częścią poznańskiej społeczności. Fundatorem studzienki był kupiec Leopold Goldenring. Przez lata rzeźbę kilkakrotnie przenoszono, a podczas przebudowy Starego Rynku przeprowadzono jej renowację. Dzisiaj Bamberka jest jednym z najbardziej charakterystycznych punktów historycznego centrum miasta.
Pomnik Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Pamiątka początków Polski
Jedno z najważniejszych upamiętnień związanych z początkami państwa polskiego znajduje się wewnątrz katedry poznańskiej na Ostrowie Tumskim. W Złotej Kaplicy, nazywanej również Kaplicą Królewską, ustawiono pomnik przedstawiający Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Monument został wykonany przez znanego niemieckiego rzeźbiarza Christiana Daniela Raucha i umieszczony w kaplicy w 1841 roku. Przedstawia dwóch pierwszych historycznych władców Polski, związanych z rozwojem wczesnopiastowskiego Poznania. Fundacja pomnika była przedsięwzięciem o dużym znaczeniu patriotycznym, realizowanym w okresie zaborów. W jego powstanie szczególnie zaangażował się Edward Raczyński, jeden z najważniejszych wielkopolskich mecenasów kultury. Bogato zdobione wnętrze kaplicy stanowi jednocześnie symbol pamięci o początkach polskiej państwowości.
Pomnik wyróżnia się spośród pozostałych poznańskich monumentów również miejscem ekspozycji. Znajduje się w historycznej świątyni, której początki sięgają X wieku, w bezpośrednim sąsiedztwie obszaru dawnego grodu pierwszych Piastów. Katedra tradycyjnie uznawana jest za miejsce pochówku Mieszka I i Bolesława Chrobrego, choć identyfikacja odkrytych w niej najstarszych grobowców pozostaje przedmiotem badań i dyskusji historyków. Zwiedzanie Złotej Kaplicy warto połączyć z obejrzeniem pozostałej części katedry, jej podziemi i zabytków Ostrowa Tumskiego. W przeciwieństwie do pomników stojących na publicznych placach dostęp do tej rzeźby zależy od godzin udostępniania świątyni oraz odbywających się nabożeństw.
Gdzie zobaczyć najważniejsze pomniki w Poznaniu? Trasa spacerowa
Najwięcej znanych pomników Poznania znajduje się w centrum, dlatego część z nich można zobaczyć podczas jednego spaceru. Dobrym początkiem jest pomnik Starego Marycha przy ulicy Półwiejskiej, skąd można przejść na Stary Rynek i obejrzeć Studzienkę Bamberki. Następnie warto skierować się ulicą Paderewskiego w stronę placu Wolności i dalej na Wzgórze Przemysła, gdzie przy ulicy Ludgardy stoi Pomnik 15. Pułku Ułanów Poznańskich. Kolejny etap prowadzi w stronę ulicy Święty Marcin i placu Mickiewicza, gdzie znajdują się pomniki Adama Mickiewicza oraz Poznańskiego Czerwca 1956. Stamtąd można przedłużyć spacer do parku Henryka Wieniawskiego, aby zobaczyć Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego. Na taką trasę, bez zwiedzania muzeów, warto przeznaczyć około 2–3 godzin, uwzględniając czas na oglądanie monumentów i fotografowanie.
Osoby zainteresowane historią wojskową mogą osobno odwiedzić Pomnik Armii „Poznań” u podnóża Wzgórza św. Wojciecha oraz Pomnik Powstańców Wielkopolskich przy ulicach Wierzbięcice i Królowej Jadwigi. Oba miejsca są dostępne bezpłatnie i przez cały rok. Warto uwzględnić je podczas dłuższego spaceru lub zaplanować dojazd komunikacją miejską. Osobnym punktem wycieczki może być katedra na Ostrowie Tumskim, gdzie znajduje się pomnik pierwszych polskich władców. Do większości monumentów można dotrzeć publicznymi chodnikami, ale niektóre położone są przy ruchliwych ulicach i skrzyżowaniach. Przy planowaniu trasy najlepiej sprawdzić przejścia dla pieszych i aktualne utrudnienia komunikacyjne. Zwiedzanie pomników w przestrzeni publicznej nie wymaga zakupu biletów, natomiast w przypadku obiektów znajdujących się we wnętrzach zabytków obowiązują zasady ich udostępniania.
Treść ma charakter informacyjny - godziny, ceny i terminy mogą ulec zmianie po publikacji. Przed podjęciem decyzji zweryfikuj dane u źródła.