Ministerstwo Sprawiedliwości ogłosiło start ogólnopolskiej kampanii „Zrozumieć – pomóc”. Jej celem jest dostosowanie wymiaru sprawiedliwości do potrzeb osób neuroróżnorodnych, które często mierzą się z barierami w kontakcie z sądami i prokuraturą.
Neuroróżnorodność a wyzwania w sądzie
Osoby neuroróżnorodne przetwarzają informacje w unikalny sposób, co sprawia, że tradycyjne procedury sądowe – hałas, stres, szybkie tempo – mogą wywoływać przeciążenie sensoryczne. Ministerstwo Sprawiedliwości podkreśla, że trudności te nie wynikają ze złej woli, lecz z neurologicznych różnic.
Dostępność dla osób neuroróżnorodnych w sądach i prokuraturze to nie tylko infrastruktura, dokumenty czy formalne procedury. To przede wszystkim sposób, w jaki się komunikujemy, słuchamy i reagujemy – mówi Jarosław Konopka, zastępca dyrektora Departamentu Kadr i Organizacji Sądów Powszechnych i Wojskowych.
Dziesięć filarów kampanii „Zrozumieć – pomóc”
Kampania opiera się na dziesięciu zasadach, które mają ułatwić neuroróżnorodnym uczestnikom postępowań kontakt z wymiarem sprawiedliwości.
Jasna komunikacja – unikanie prawniczego żargonu, upewnianie się, że osoba rozumie pytania. Przewidywalność – procedury wyjaśniane krok po kroku. Ograniczenie bodźców – eliminacja nadmiernego hałasu i zapewnienie wyciszenia. Więcej czasu – dawanie dodatkowych chwil na odpowiedź bez presji. Brak ocen zachowań – nietypowe reakcje, brak kontaktu wzrokowego czy stimy nie są oznaką kłamstwa. Krótkie pytania – dzielenie pytań na mniejsze części. Wsparcie osoby towarzyszącej – możliwość obecności tłumacza komunikacji i używania narzędzi sensorycznych, jak gniotki czy słuchawki wygłuszające. Elastyczność – przerwy przy przeciążeniu i możliwość opuszczenia sali. Szacunek i empatia – spokojny ton, poszanowanie godności. Wsparcie po meltdown – zapewnienie odpoczynku i bezpiecznego otoczenia.
Głos ekspertki: język to klucz
Osoby neuroatypowe często mają trudności ze zrozumieniem poleceń podczas czynności procesowych. Nie wynikają one z braku chęci współpracy, lecz z faktu, że używany formalny i skomplikowany język jest dla nich trudny do przyswojenia – wyjaśnia Agnieszka Paterak, prowadząca stronę „Neuroatypowa” i trenerka neuroróżnorodności.
„Karta Dobrych Praktyk” – konkretne narzędzie dla sądów
Integralną częścią projektu jest „Karta Dobrych Praktyk” – dokument stworzony przez ekspertów i osoby neuroróżnorodne. Zawiera rekomendacje dotyczące komunikacji, redukcji bodźców i indywidualnego wsparcia dla sędziów, prokuratorów, pełnomocników i kuratorów.
Inicjatywa wpisuje się w ustawę o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Budowanie empatii i zrozumienia, oparte na współdziałaniu, ma zagwarantować każdemu obywatelowi równe prawa przed sądem.