Bloki na warzywach to nie tylko metafora – na terenach dawnego Państwowego Gospodarstwa Ogrodniczego (PGO) Naramowice powstały osiedla. W sierpniu i wrześniu 2026 roku odbędą się warsztaty, w przestrzeni publicznej staną rzeźby, a jesienią ukaże się publikacja przywracająca pamięć o kombinacie. Projekt społeczny realizuje Lotaryńska 6: Mikro Dom Kultury.
Dlaczego bloki na Naramowicach wyrosły na warzywach?
Naramowice mają długą tradycję ogrodniczą. Zanim powstał kombinat, działał tu folwark, a 75. rocznica założenia PGR-u to dobra okazja do przypomnienia tej historii. Nowe osiedla od lat 2000. wyrosły właśnie na terenach dawnego PGO. Mieszkańcy często nie wiedzą, że ich bloki stoją na gruntach, gdzie przez dekady uprawiano warzywa i owoce.
„Niejeden kolaż wokół historii Naramowic, tworzony podczas organizowanych przez nas warsztatów, pokazuje, jak z korzeni warzyw wyrastają bloki”
– mówi Joanna Pańczak z Lotaryńskiej 6. Z kolei Mateusz Nowacki podkreśla, że infrastruktura PGR-u została niemal całkowicie wymazana z przestrzeni publicznej. Poza nielicznymi śladami – betonowym słupkiem czy trudno dostępną izbą pamięci – nic nie przypomina o zakładzie, który zatrudniał blisko 1000 osób.
Kombinat PGO Naramowice był nie tylko miejscem pracy, ale i centrum życia społeczno-kulturalnego. Dyrektor Marian Mikołajczyk miał powiedzieć, że to nie Naramowice leżą koło Poznania, tylko Poznań leży koło Naramowic. W zakładzie działały przychodnie, przedszkola, kluby, a produkty mleczarskie – maślanka i masło – były rozpoznawalne jeszcze długo po likwidacji gospodarstwa w 1992 roku.
Warsztaty i rzeźby przypomną o kombinacie
Projekt zakłada powstanie trzech rzeźb inspirowanych historią PGO. Artyści Iwo Borkowicz i Miłosz Flis wspólnie z mieszkańcami zaprojektują przeskalowane warzywa i owoce. Jedna z form – wykonana przez uczniów Zespołu Szkół im. J. i W. Zamoyskich w Rokietnicy (działającego przy ul. Rubież w Poznaniu) – stanie najprawdopodobniej na terenie szkoły. Dwie pozostałe powstaną we współpracy z członkami Własnościowej Spółdzielni Mieszkaniowej Naramowice.
„Chcemy zaproponować coś, co pozwoli połączyć przeszłość z teraźniejszością, i zaprosić wszystkich mieszkańców do poznawania tej historii w atrakcyjnej formie”
– wyjaśnia Mateusz Nowacki. Warsztaty odbędą się w sierpniu i wrześniu 2026 roku, a ich efektem będą nie tylko rzeźby, ale i spacer śladami PGR-u. Podczas wydarzenia będzie można poznać mało znane fakty z historii kombinatu.
Publikacja o historii PGO Naramowice
Druga część projektu to warsztaty literacko-redaktorskie. Pod okiem Lucyny Marzec – poznańskiej redaktorki i biografki – uczestnicy przygotują publikację opartą na rozmowach z byłymi pracownikami PGO. Teksty mają ukazać historię z różnych perspektyw: od codziennej pracy po przemiany społeczno-polityczne po zamknięciu kombinatu.
„Mamy nadzieję, że ta publikacja będzie interesującym zapisem dla nowszych mieszkańców, a dla starszych przypomnieniem lub może nowym spojrzeniem na to, co pamiętają”
– mówi Joanna Pańczak. Publikacja będzie gotowa na przełomie września i października 2026 roku. Ukaże się w wersji papierowej oraz jako plik PDF dostępny na profilu Lotaryńskiej 6 na Facebooku lub do pobrania po kontakcie mailowym.
Najczęstsze pytania
Kiedy odbędą się warsztaty dotyczące historii PGO Naramowice?
Warsztaty odbędą się w sierpniu i wrześniu 2026 roku. Pierwszy etap ma charakter projektowo-kreatywny, a drugi – artystycznego wykończenia rzeźb. W projekt zaangażowani są mieszkańcy, artyści i uczniowie.
Gdzie będzie można zobaczyć rzeźby?
Rzeźby zostaną ustawione w przestrzeni publicznej Naramowic. We wrześniu 2026 roku podczas spaceru śladami PGR-u będzie można je podziwiać i dowiedzieć się więcej o ich związku z historią dzielnicy.
Jak zdobyć publikację o historii PGO?
Publikacja ukaże się na przełomie września i października 2026 roku. Będzie dostępna w wersji papierowej (w ograniczonym nakładzie) oraz elektronicznej (PDF). Plik można będzie znaleźć na profilu FB Lotaryńskiej 6 lub poprosić o przesłanie go drogą mailową.
Treść ma charakter informacyjny - godziny, ceny i terminy mogą ulec zmianie po publikacji. Przed podjęciem decyzji zweryfikuj dane u źródła. Dowiedz się więcej.